Baarmoederkanker

Baarmoederkanker is kanker van de baarmoeder. Meestal gaat het om kanker van het baarmoederslijmvlies. Dit heet ook wel endometriumcarcinoom.

Deze informatie gaat over endometriumcarcinoom.

Cijfers over baarmoederkanker

Per jaar krijgen ongeveer 2000 vrouwen in Nederland baarmoederkanker. De meeste van hen zijn tussen de 60 en 80 jaar.

Symptomen

Symptomen van baarmoederkanker kunnen zijn:

  • bloedverlies na de overgang
  • onregelmatig en overmatig bloedverlies tussen de menstruaties door
  • moeheid, vermagering of buikpijn

Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben, maar zijn altijd een reden om naar de huisarts te gaan.

Risicofactoren

De kans op baarmoederkanker lijkt groter te zijn wanneer er lange tijd veel oestrogeen in het lichaam aanwezig is.

Dit is het geval bij vrouwen die:

  • laat in de overgang zijn gekomen
  • geen kinderen hebben gekregen
  • overgewicht hebben
  • lange tijd oestrogenen gebruikt hebben (bijvoorbeeld bij overgangsklachten)
  • borstkanker hebben gehad en een aantal jaren het medicijn tamoxifen gebruikten

Een andere risicofactor voor baarmoederkanker is het Lynch-syndroom. Dit is een erfelijke vorm met DNA-veranderingen, die leidt tot vaker voorkomen van zowel baarmoeder- als darmkanker in de familie.

Onderzoek en diagnose

Bij een vermoeden van baarmoederkanker verwijst de huisarts u naar een gynaecoloog.

Bij de gynaecoloog

In het ziekenhuis krijgt u de volgende onderzoeken:

  • lichamelijk onderzoek
  • vaginale echoscopie
  • weefselonderzoek van het baarmoederslijmvlies (Pipelle)

Bij het lichamelijk onderzoek onderzoekt de gynaecoloog de buik en de in- en uitwendige geslachtsorganen. Met een spreider worden de vagina en de baarmoederhals bekeken. Vervolgens wordt een vaginaal toucher en/of een rectaal toucher gedaan.

Met een vaginale echoscopie kan de arts de eierstokken en de binnenkant van de baarmoeder beoordelen. Met een pipelle verwijdert de arts wat baarmoederslijmvlies. Het wegnemen van een stukje weefsel heet een biopsie. Na onderzoek van het weefsel kan meestal worden vastgesteld of u baarmoederkanker heeft.

Blijkt uit de onderzoeken dat u baarmoederkanker heeft? Dan is vaak een verwijzing nodig naar een gespecialiseerd centrum. Nederland heeft een aantal erkende gynaecologische oncologische centra waar u terecht kunt voor de behandeling van baarmoederkanker. Het CGOA is zo’n centrum.

In een gespecialiseerd centrum

Met verder onderzoek stelt de gynaecoloog vast in hoeverre de tumor zich heeft uitgebreid en of er uitzaaiingen zijn.

U kunt dan de volgende onderzoeken krijgen:

  • longfoto
  • CT-scan of MRI-scan

Stadiumindeling

Bij baarmoederkanker zijn er vier stadia:

  1. de tumor zit alleen in de baarmoeder
  2. de tumor is doorgegroeid tot in de baarmoederhals
  3. de tumor is verder doorgegroeid in de directe omgeving van de baarmoeder, zoals de eierstokken, vagina of lymfeklieren in het bekken
  4. de tumor is doorgegroeid naar de blaas of endeldarm, of uitgezaaid naar andere organen

Deze stadiumindeling is belangrijk voor het bepalen van de behandeling en de prognose.

Uitzaaiingen

Uitzaaiingen ontstaan vaak eerst in lymfeklieren en pas later in andere organen zoals lever en longen.

Behandeling

Is de diagnose baarmoederkanker gesteld? Dan krijgt u bijna altijd een operatie. De helft van de patiënten krijgt hierna één van de volgende behandelingen:

  • bestraling
  • hormonale therapie
  • chemotherapie

Soms krijgt u een combinatie van deze behandelingen. Daarnaast is het soms mogelijk om deel te nemen aan een studie.

Uw behandelend arts bespreekt uw dossier met een team van gespecialiseerde artsen en verpleegkundigen. Dit heet een multidisciplinair overleg (MDO). De specialisten maken samen een behandelplan voor u. Zij gebruiken hiervoor landelijke richtlijnen. Het behandelplan wordt met u besproken en samen met uw behandelteam kunt u een weloverwogen besluit nemen.

Operatie

De eerste behandeling bij baarmoederkanker is vaak een operatie, waarbij de baarmoeder en vaak ook de eierstokken worden verwijderd. Hoe uitgebreid de operatie is, hangt af van het stadium van de ziekte.
De operatie kan meestal worden uitgevoerd via een kijkbuisoperatie. Soms wordt dit gedaan met hulp van een robot. Welke ingreep wordt gekozen, hangt af van verschillende factoren. Dit wordt met u besproken.

Bestraling

U kunt bestraling krijgen als er een kans is dat er na de operatie kankercellen zijn achtergebleven. U kunt inwendig of uitwendig bestraald worden. Heel soms krijgt u een combinatie hiervan. Dit hangt af van het stadium en de gradering van de kanker.

Uitwendige bestraling duurt meestal 4 tot 6 weken. U wordt 5 keer per week bestraald. Inwendige bestraling wordt meestal 3 keer gegeven.

Bestraling kan de volgende bijwerkingen geven: vaker plassen of blaasontsteking, buikkrampen, vermoeidheid en vervroegde overgang.
Een combinatie van inwendige en uitwendige bestraling kan leiden tot verklevingen en littekenweefsel in de top van de vagina. Hierdoor kan de vagina nauwer, korter en stugger worden.

Hormonale therapie

U kunt soms hormonale therapie krijgen om de ziekte te remmen of klachten te verminderen. Meestal krijgt u tabletten met het hormoon progesteron. Gemiddeld reageert 30% van de vrouwen gunstig op deze hormoonbehandeling.
Hormonale therapie kan de volgende bijwerkingen geven: gewichtstoename, stemmingswisselingen en extra belasting van hart en bloedvaten, doordat het lichaam meer vocht vasthoudt. Sommige vrouwen voelen zich opgejaagd.

Chemotherapie

Ook chemotherapie krijgt u om de ziekte te remmen en klachten te verminderen. Dit krijgt u vooral als de ziekte al gevorderd is en niet meer te genezen. Chemotherapie kan de volgende bijwerkingen geven: haaruitval, misselijkheid en overgeven, darmklachten, verhoogd risico op infecties en bloedingen, en vermoeidheid.

Nazorg en controle

Na de behandeling van baarmoederkanker blijft u onder controle bij de gynaecoloog.
De controles richten zich vooral op het onderzoeken, bespreken en behandelen van mogelijke bijwerkingen en gevolgen van de behandeling. Ook verricht de gynaecoloog lichamelijk onderzoek om te zien of de ziekte is teruggekomen.

Heeft u klachten, dan wordt soms verder onderzoek gedaan. Bijvoorbeeld met een CT-scan.

Bij klachten zoals bloedverlies of onverklaarde pijnklachten kunt u contact opnemen met uw behandelend specialist.

Gevolgen

Kanker en de behandeling ervan hebben vaak een grote invloed op het dagelijks leven. Sommige gevolgen hebben die met de ziekte zelf te maken. Anderen met de behandeling. Ook uw leeftijd en lichamelijke conditie spelen een rol.

Gevolgen waar veel mensen met kanker mee te maken krijgen: vermoeidheid, geheugenverlies en concentratieproblemen, angst voor terugkeer van de ziekte en somberheid.

Ook kan de behandeling van baarmoederkanker de volgende specifieke gevolgen hebben:

Lymfoedeem

Zijn er tijdens de operatie lymfeklieren uit de buik en/of het bekken verwijderd? Dan kunt u last krijgen van lymfoedeem in de benen. Dit is een opeenhoping van lymfevocht. U heeft dan meestal een zwaar, vermoeid, strak of pijnlijk gevoel in de benen. Later krijgt u zwelling van het been. Het is belangrijk om een lymfoedeem zo vroeg mogelijk te behandelen.

Onvruchtbaarheid

Zijn bij de behandeling uw baarmoeder en de eierstokken verwijderd, dan wordt u onvruchtbaar. Baarmoederkanker komt niet vaak voor bij vrouwen die nog vruchtbaar zijn.

Seksualiteit

Door de ziekte en behandeling kan uw beleving van seksualiteit veranderd zijn. Het verlies van de baarmoeder en/of de eierstokken kan uw gevoel van vrouw-zijn beïnvloeden. De ene vrouw ervaart dat sterker dan de andere.

Ook kunnen lichamelijke gevolgen uw seksleven beïnvloeden, zoals een tekort aan geslachtshormonen, droge vagina en vermoeidheid. Bespreek klachten met uw arts en vraag eventueel een verwijzing naar een seksuoloog.

Kanker.nl

Uitgebreide voorlichtingsinformatie kunt u lezen op www.kanker.nl. Deze website is een initiatief van KWF Kankerbestrijding, Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) en de Nederlandse Federatie van Kankerpatiënten (NFK).

Op kanker.nl leest u uitgebreide informatie over baarmoederkanker.
https://www.kanker.nl/bibliotheek/baarmoederkanker/

In de online community kunt u lotgenoten ontmoeten, vragen stellen en kennis en ervaringen vinden of delen. Ook vindt u hier blogs van patiënten en naasten over hun ervaringen met baarmoederkanker (links in het menu kunt u filteren op kankersoort).
https://www.kanker.nl/blogs

Gevolgen van bestraling
https://www.kanker.nl/discussiegroepen/34-gevolgen-van-bestraling

Gevolgen van chemotherapie
https://www.kanker.nl/discussiegroepen/33-gevolgen-van-chemotherapie